Mixael Laytman yazır: Biz qorxduğumuz bir nəsil yaratmışıq

İsrail mətbuatı “gənclərin vəziyyəti” ilə bağlı hekayələrlə doludur. Alkoqolizm və narkotik qarşı Mübarizə üzrə Milli Qərargah ölkəni yeni faktlarla üzləşdirdi: 7-11-ci siniflərdə oxuyan yeniyetmələr spirtli içkilərin sərbəst axdığı və sekslə məşğul olan əyləncələrdə iştirak edirlər.

Təhlükəli yeniyetmə davranışlar üzrə mütəxəssis Dr. Yossi Arel-Fiş bu barədə belə deyir:

“Alkoqol, hormonlar, yetkinlik və baş verənlərə görə məsuliyyət daşıyan yetkinlərin olmamasının birləşməsi son dərəcə təhlükəlidir. Əvvəllər gənclər əylənərkən bir az içki içirdilərsə, bu gün içki içmək əylənməyin əsas məqsədidir”.

Qruplar isti vannaları olan kabinlərdə, dəbdəbəli çardaqlarda və ya vəhşi təbiətdə, “toxunulmamış” meşələrdə toplaşırlar. “Uşaq vaxtı” bitir, butulkalar boşaldılır, paltarlar yerə atılır və atmosfer elektrikləşir.

Valideynlər, bir qayda olaraq, “hadisədən” xəbərsizdirlər və ya veclərinə də deyil. Bəzən lazımsız suallar verməməklə özünüzü daha təhlükəsiz hiss edirsiniz...

Böyüklər gəncləri müntəzəm olaraq “laqeyd”, “soyuq” və “uzaqgörən” adlandırırlar. Bu günlərdə dəbdə olan epitetlərdən biri “səthi”dir. “Ekran nəsli” klassikdir. Bu xoşagəlməz fasadın arxasında daha da xoşagəlməz bir reallıq - əslində, işləyən zaman bombası dayanır. Miçiqan Universitetinin araşdırması göstərir ki, empatiya, yəni bir-birimizə qarşı şəfqət hiss etmək qabiliyyəti 80 faiz azalıb.

Antropoloq Tamir Leon bu yaxınlarda bildirib ki, “uşaqlarımız daha az insandır və biz bunu heç hiss etmirik də”.

O, haqlıdır, amma yalnız ikinci hissədə. Gənc nəslin başına nə gəldiyini həqiqətən görmürük.

Problem onlarda deyil

Düz deyirəm. Problem bizdə, valideynlərdədir.

Heç nə təsadüfən baş vermir. “yaxşı gənclik” və “pis gənclik” yoxdur. Hər nəsil aldığı tərbiyənin nəticəsidir. Hər biri “nəzərə alınmayan” dərəcədə pozulub. Beləliklə, məlum olur ki, özümüzə fəlakət gətiririk.

Axı, tamamilə fərqli bir dünya yarada bilərdik. Amma rahatlıq, karyera, “özünüdərk”, status və sosial “təyin olunmuş” maddi dəyərlərin ardınca qaçdıq... Yol boyu uşaqlarımızı nəzərdən qaçırdıq; onlar barmaqlarımızın arasından su kimi axdılar.

Fərdi olaraq buna etiraz edə bilərik, amma kollektiv olaraq heç bir əsaslı bəraət tapa bilmirik. Onlar həyətləri tərk edib axşam futbolunu tərk edəndə, “qədim” motorsuz velosipedləri tərk edəndə, təbiətlə əbədi olaraq vidalaşanda və özlərini üçölçülü HD proyeksiyalara, alkoqol və narkotik qoxusu ilə ikiölçülü münasibətlərə qərq edəndə biz harada idik? Ekranlar onlara toxunmamağı, bir-birini başa düşməyi, düşünməyi, hiss etməyi öyrədəndə biz harada idik?

Onları xoşbəxt bir həyata hazırlamaq əvəzinə, biz onları bilik əldə etdikləri məktəbə göndərdik. Lakin bu biliklər dünyanı vahid, inteqrasiya olunmuş bir sistem kimi deyil, istehlakçı cəmiyyətində nə istəmək, necə dolanmaq, pul qazanmaq və uğur qazanmaq haqqında idi. Əlbəttə ki, bu faydalıdır, amma real həyat, inkişaf üçün uşaqların tamamilə fərqli bir şeyə ehtiyacı var idi.

Biz onların ətrafında təhrif olunmuş bir reallıq yaratdıq, orada əsas şeylərdən başqa hər şey mövcuddur. İnsanlar və cihazlar arasında saysız-hesabsız əlaqələr - və insanlar arasında ürəkdən ürəyə tək bir əlaqə yoxdur. Əksinə, bu günlərdə məktəb uşaqları korlayan “virusların” əksəriyyəti üçün çoxalma məkanına çevrilib.

Nəticədə, getdikcə daha çox yeniyetmə öz mühitlərində yalnız rəqib görür və ya heç kimi görmür. Onlar gözəl sözlərimizi hərəkətlərimizdən - küçədə, televiziyada, internetdə, xəbərlərdə hər saniyə onlara təqdim olunan real nümunələrdən ayırmaq üçün kifayət qədər ağıllıdırlar. Onlar böyüklərin əsas mesajını aydın şəkildə başa düşürlər: əbədi mübahisə, ikiüzlü mühazirələr sousu ilə dadlandırılmış. Təbii ki, onlar bu mübahisədə qalib gəlmək istəyirlər.

Təhsildən maariflənməyə

Sizcə, bir nəsildə nə baş verəcək? On, iyirmi ildən sonra? Onlar bizim dünyamızda yaşamasalar, biz onların dünyasında yaşasaq nə olacaq?  Bu “parlaq gələcəyi” gözləməyə dəyərmi? Yoxsa indi həqiqətən təhsil almağa, maarifləndirməyə, insan münasibətləri qura bilən fərdlər yetişdirməyə başlamalıyıq?

Yeniyetmələr çətinlik çəkirlər. Danışa bilirlər, amma çox vaxt necə ünsiyyət qurmağı bilmirlər. Böyüyürlər, amma çox vaxt inkişaf edə bilmirlər. Cəmiyyətdə yaşayırlar, amma onu parçalanmış, əlaqəsiz görürlər. Yeddi milyardlıq bir dünyada özləri üçün güclü, təhlükəsiz bir mühit necə yaratmağı bilmirlər.

Tədqiqatlar göstərir ki, uşaqlar və yeniyetmələr hətta ürəkdən söhbət edə bilmirlər. Bu, onların siqaretə və spirtli içkiyə üz tutmalarının səbəblərindən biridir. Alkoqol ağrını keyləşdirir, içindəki boşluğu doldurur.

Onlar “əlaqə qurmağı” öyrənməlidirlər. Yeri gəlmişkən, bu, komanda işi tələb edən müasir çətinliklərdən birini həll edir. Ümumiyyətlə, qlobal dünyada insanlar birlikdə işləməyi, birlikdə layiqli münasibətlər qurmağı, onları etimad, qarşılıqlı əlaqə və qarşılıqlı anlaşma üzərində qurmağı bacarmalıdırlar.

Bəs niyə təhsil sistemimiz imtahanlar, PISA testləri və “riyaziyyatçılar”, “kimyaçılar” və texnokratiyanın digər tərəfdarlarının montaj xətti istehsalı ilə bu qədər məşğuldur?

İnsanları montaj xəttində yığa bilməzsiniz - bunun üçün əl ilə yığmaq lazımdır.

Özünü kəşf etmək

Həyata qədəm qoyan insan özünü və ətrafındakıları anlamağı öyrənməlidir. Onlara özlərində və başqalarında alovlanan impulsların öhdəsindən gəlmək üçün vasitələr lazımdır. Onlar partnyorla münasibətləri necə qurmağı, sağlam bir ailə qurmağı və ya cəmiyyətdə isti münasibətləri necə qorumağı özləri anlaya bilməyəcəklər.

Buna görə də, hətta uşaq ikən belə, insan məktəbin onlara həyat elmini, sosial harmoniyanın müdrikliyini necə öyrətdiyini və bunun onları XXI əsrin mürəkkəb reallıqlarına necə hazırladığını görüb hiss etməlidir.

Məktəblərə seminarlara, oyunlara və tədris planının digər elementlərinə əsaslanan müsbət sosial dinamika atmosferi lazımdır. Bu yanaşma uşağın bir növ “özünüpsixoloq” olmasına, öz təbiətini araşdırmasına, açılmasına və özünü tanımasına imkan verəcəkdir. Bu anlayış onların həyatda sonrakı uğurlu addımlarını təmin edəcəkdir.

Bugünkü gənclər reallığın təhrif olunmuş mənzərəsinə, mənfi davranış nümunələrinə və ekranlarından süni gözəllik standartlarına məruz qalırlar. Yeniyetmələr şüuraltı olaraq gördükləri səhnələrin və vəziyyətlərin gerçəkləşməsini gözləyirlər. Yaxud da özlərini müstəqil hesab edərək gördüklərini şüuraltı şəkildə həyata keçirirlər.

Burada imtahanlar və ya formalizm deyil, mentorluq lazımdır. Məktəb vasitəçi kimi çıxış etməli, şagirdlərin içində baş verən hormonal fırtınaları anlamalı və hər iki cinsin daxili dünyasını qarşılıqlı hörmət, həssaslıq və nəzakət ruhunda anlamalarına kömək etməlidir. Axı, əslində problemlərin əksəriyyəti bir-birini sadə bir şəkildə başa düşməməkdən qaynaqlanır.

Yeniyetmələrin danışacaqları birinin olduğuna, dinləniləcəklərinə, tək olmadıqlarına, başqalarının da yeniyetməlik dövrlərinin oxşar mərhələlərindən keçdiyinə və buna görə də utanmaq, özünə qapanmaq, öyünmək, qəzəblənmək və ya inkar etmək üçün heç bir səbəb olmadığına dair möhkəm bir hissə ehtiyacı var.

Əsl mentorlara və peşəkarlara məhz bu yerdə ehtiyac duyulur. Əks təqdirdə, yeniyetmə divarla üz-üzə qalır: məktəb onların daxili dünyasını açıq şəkildə görməzdən gəlir və onlar orada nə etdiklərini başa düşmürlər. Nəticədə, bir çoxları üçün məyusluq günbəgün artır.  Saat tıqqıldayır və zaman gedir…

Tənhalıq planeti

Biz onları qiymətləndirmirik. Məhz bu laqeyd görünən, empatiyası zəif olan nəsildə həyatın mənası ilə bağlı əsas suallar yetkinləşir və ortaya çıxır. Yeniyetmələr üçün öyrəşdiyimizdən daha dərin bir dünyaya pəncərə açmağa hazır olan suallar.

Lakin buna nail olmaq üçün onları danlamaq və köhnəlmiş tələblər irəli sürmək əvəzinə, onları olduqları kimi sevməliyik. Onlara nə baş verdiyini, bu inkişafın onlara gətirəcəyi gözəl bəhrələri və niyə hazırda həqiqi məmnuniyyət və məmnunluq tapa bilmədiklərini izah etməliyik.

 Bu o deməkdir ki, biz özümüz də həyat və onun məqsədləri haqqında biliklərimizdəki boşluqları doldurmaq üçün onlara çatmalıyıq.

Daha geniş bir nəzər salsaq, bu kontekstdən kənar hadisələrin arxasında bir qanunauyğunluq görərik. Yeniyetmələr arasında və aramızda baş verənlər, mahiyyət etibarilə, təbii bir prosesin, böyümə mərhələsinin bir hissəsidir. İnsan eqosu böyüyür və dəyişir və nəticədə nəsillər daxilində və arasında uçurumlar genişlənir. Bir-birimizə qarşı həssaslığımızı zəiflədən, texnologiya ilə zombiləşdirən, bizi təcrid edən və künclərə, qabıqlara, qabıqlara və kameralara salan məhz eqoizmdir.

Amma bu, yalnız bir ara mərhələdir, daxili səyahətdə bir yol stansiyasıdır. Axı biz bu dünyaya divarları döymək üçün deyil, onları aşmaq, bizi ayıran hər şeydən yuxarı qalxmaq və ürəkdən ürəyə əlaqə qurmaq üçün gəlmişik. Amma onu maddi reallıqdan kənarda yerləşən və buna görə də heç bir giriş və ya parol olmadan həmişə əlçatan olan başqa bir ağıl və hiss ölçüsü ilə genişləndirmək üçün.

Mənbə:https://www.michaellaitman.com/ru/articles/whatsapp-vospitanie-ne-rabotaet/

Rus dilindən tərcümə etdi: Əsədov Seyyub Əsəd oğlu-Şirvan şəhər T. Bağırov adına 11 №-li tam orta ümumtəhsil məktəbinin  tarix müəllimi, “Ən yaxşı müəllim” müsabiqəsinin (2015-ci il), “Elektron Təhsil” Respublika Müsabiqəsi, “Təhsildə ən yaxşı İnternet resursları” nominasiyası qalibi (2017-ci il), Respublika “Pedaqoji Mühazirələr”inin (2003-cü il III dərəcəli Diplom və 2019-cu il Tərifnamə) təltifçisi, Təhsildə inkişaf və innovasiyalar üzrə IV qrant müsabiqəsinin (2020) qalibi (“V-XI siniflərdə tarix fənninin tədrisi metodikası” adlı metodik vəsait müəllifi).