Müasir siyasi coğrafiyada eponimlərin toponimiyası: 12 suveren dövlətin təhlili

Onomastika və siyasi coğrafiyada konkret tarixi şəxsiyyətlərin və ya dini xadimlərin adlarını daşıyan suveren dövlətlər eponim politonimlər kimi təsnif edilir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının 193 üzv dövlətindən yalnız təxminən 15 faizinin antroponimlərlə birbaşa və ya dolayı əlaqəsi var. Mənbədə təqdim olunan 12 ölkənin siyahısı eranın IV əsrindən XX əsrə qədər müxtəlif xronoloji nominasiyaları əhatə edən yüksək dərəcədə faktiki və tarixi dəqiqlik nümayiş etdirir.

Təqdim olunan politonimlərin tarixi və etimoloji təsdiqi:

Filippin. Las Islas Filipinas adı 1543-cü ildə İspan dənizçisi Ruy Lopez de Villalobos tərəfindən İspaniyanın gələcək kralı II Filippin (1527-1598) vəliəhd Filipinin şərəfinə adlandırılmışdır. Rəsmi statusu İspan müstəmləkəçiliyi dövründə təsdiqlənmiş və 1898-ci ildə müstəqillik qazandıqdan sonra da saxlanılmışdır.

Boliviya. Ölkə 6 avqust 1825-ci ildə müstəqillik elan etmişdir. Əvvəlcə ölkə Venesuela hərbi lideri və işğaldan azadedən Simón Bolivarın (1783-1830) şərəfinə Bolivar Respublikası adlandırılmışdır. Daha sonra deputat Manuel Martín Kruzun təklifi ilə bu ad Roma sözünün Romul sözünə keçidə bənzər şəkildə Latınca Boliviyaya çevrilmişdir.

Kolumbiya. Adı səyyah Xristofor Kolumbun (1451-1506) adından götürülmüşdür. “Kolumbiya” neologizmi XVIII əsrin sonlarında inqilabçı Fransisko de Miranda tərəfindən bütün azad edilmiş Yeni İspaniyaya aid etmək üçün təqdim edilmiş və 1819-cu ildə Böyük Kolumbiya üçün Angostura Konqresində rəsmi olaraq təsdiq edilmişdir.

Dominikan Respublikası. Adı ölkənin paytaxtı Santo Dominqodan götürülmüşdür. Santo Dominqo 1496-cı ildə Bartolomeo Kolumb tərəfindən təsis edilmiş və Dominikan ordeninin banisi Müqəddəs Dominik de Quzmanın (1170-1221) şərəfinə adlandırılmışdır. Ştatın adı nəhayət 1844-cü il konstitusiyası ilə təsdiq edilmişdir.

Mavriki. Ada 1598-ci ilin sentyabrında, holland admiralı Vibrand van Varveyk sahilə çıxıb ərazini Portuqaliya şahzadəsi və Nassaulu Maurisinin (1567-1625) adına adlandırılmışdır.

Kiribati. Bu Mikroneziya dövləti adını Kiribati dilindəki ingilis hidroniminin “Gilbert Islands” fonetik uyğunlaşmasından almışdır. Arxipelaq 1820-ci ildə rus dənizçisi İvan Kruzenştern tərəfindən 1788-ci ildə bu sulardan keçən Britaniya kapitanı Tomas Gilbertin şərəfinə adlandırılmışdır.

Marşal Adaları. Arxipelaq 1788-ci ildə Tomas Gilbert ilə birlikdə Skarboro və Şarlotta gəmilərində bu əraziləri araşdıran Britaniya kapitanı Con Marşalın adını daşıyır. “Marşal Adası” adı ilk dəfə 1820-ci illərdə Kruzenşternin ekspedisiyasının xəritələrində qeyd edilmişdir.

Mozambik. Adı 1498-ci ildə Vasko da Qama Portuqaliya ekspedisiyasının gəlişi zamanı Mozambik adasına hökmranlıq edən ərəb hökmdarı Musa Bin Bikə gedib çıxır. Sonradan Portuqaliya administrasiyası bu adı bütün materik koloniyasına şamil etdi.

Müqəddəs Lyusiya. Bu ada dövləti Sirakuzalı Müqəddəs Lyusiyanın (283-304) adını daşıyır. Tarixi mənbələrə görə, adaya adı 13 dekabrda (müqəddəslərin bayram günü) sahilində gəmi qəzasına uğrayan fransız dənizçiləri veriblər. Müqəddəs Lyusiya dünyada əsl qadının adını daşıyan yeganə suveren dövlətdir.

San Marino. Avropanın ən qədim respublikası tarixi 3 sentyabr 301-ci ilə qədər gedib çıxır. Həmin il Rab adasının xristian daş ustası Marino (Müqəddəs Marino, təxminən 366-cı ildə vəfat edib) imperator Diokletianın dini təqiblərindən qaçaraq Monte Titanoda monastır icması qurmuşdu.

Səudiyyə Ərəbistanı. Ərəb krallığının adı, Diriyə əmiri Səud ibn Məhəmməd Əl-Mukrin (vəfatı 1725) nəslindən olan hakim Əl-Səud sülaləsindən gəlir. “Səudiyyə Ərəbistanı Krallığı” adı 23 sentyabr 1932-ci ildə Əmir Əbdüləziz Əl-Səud tərəfindən kral fərmanı ilə rəsmi olaraq elan edilmişdir.

Seyşel adaları. 1756-cı ildə kapitan Kornel Nikolas Morfa Mahe adasına gəlmiş və arxipelaqı Fransa üçün iddia etmişdir və adalara Kral XV Lüdovikin dövründə maliyyə üzrə baş nəzarətçi Jan Moreau de Seşelsin (1690-1760) adı verilmişdir.

Təqdim olunan 12 yazının hamısı tarixi toponimiya və kartoqrafiya üzrə müəyyən edilmiş akademik məlumatlara tam uyğundur.

Mənbə:https://www.facebook.com/20531316728/posts/10154009990506729/

Şəkil: Sİ-yə məxsusdur.

Rus dilindən tərcümə:

Əsədov Seyyub Əsəd oğlu-Şirvan şəhər T. Bağırov adına 11 №-li tam orta ümumtəhsil məktəbinin  tarix müəllimi, “Ən yaxşı müəllim” müsabiqəsinin (2015-ci il), “Elektron Təhsil” Respublika Müsabiqəsi, “Təhsildə ən yaxşı İnternet resursları” nominasiyası qalibi (2017-ci il), Respublika “Pedaqoji Mühazirələr”inin (2003-cü il III dərəcəli Diplom və 2019-cu il Tərifnamə) təltifçisi, Təhsildə inkişaf və innovasiyalar üzrə IV qrant müsabiqəsinin (2020) qalibi (“V-XI siniflərdə tarix fənninin tədrisi metodikası” adlı metodik vəsait müəllifi).