Roma Papası IV İnnokenti tərəfindən səfiri Plano Karpini ilə Ali Monqol Xaqanı Quyuk Xaqana göndərilmiş məktuba cavab

Bu məktub, digər ölkələrlə yanaşı, Rusiyanı da işğal edən  Batı xanın rəhbərliyi ilə  Qərb yürüşünün bitməsindən sonra  göndərilib.

Məktubda IV İnnokenti (P.S. əsl adı: Sinibaldo Fieski; doğum tarixi təqribən 1190-cı il; 1243-1254-cü illərdə Roma Papası olmuşdur) monqolları xristianlığı qəbul etməyə, katolik ölkələrini (əsasən Macarıstanı) işğal etdikləri üçün günahlarını etiraf etməyə, Allahın hökmündən qorxaraq günahlarından tövbə etməyə və qarşılıqlı münasibətlər qurmağa çağırırdı.

Ümumiyyətlə, Plano Karpininin (Covanni Plano Karpini və ya İoann Karpini - it. Giovanni da Pian del Carpine, lat. Iohannes de Plano Carpini; 1182 - 1252,  italiyalı fransiskan rahibi. Ali Monqol Xaqanlığına səyahət etmiş ilk avropalı idi. ...Səyahətləri əsasında “Historia Mongalorum quos nos Tartaros appellamus” (“Bizim tatar adlandırdığımız, monqalların tarixi”) və “Liber Tartarorum” (“Tatarlar haqqında kitab”) əsərlərini yazmışdır) missiyası monqolların kim olduğunu və onların yenidən Qərb dünyasına hücum etməyə cəhd edib-etməyəcəklərini aşkar etmək məqsədi daşıyırdı.

Papanın  məktubundan bəzi nümunələr aşağıdadır:

 “...eşitdiyimiz kimi, həm xristianlara, həm də başqalarına məxsus bir çox ölkəni işğal etməyiniz və onları viran qoymağınız, nəticədə dəhşətli viranəliyə səbəb olmağınız və dağıdıcı əlinizi daha uzaq ölkələrə uzatmağınız, lakin təbii əlaqələrin bağlarını qıraraq, nə cinsinə, nə də yaşına rəğmən, cəza qılıncı ilə hər kəsə qəzəblənməyinizə heyranlığımızı kəskin şəkildə ifadə etməyə məcburuq.

Buna görə də, Sülh Hökmdarının  nümunəsini izləyərək və bütün insanların Allah qorxusu ilə harmoniya içində yaşamalarını arzulayaraq, hamınıza gələcəkdə bu cür hücumlardan və xüsusən də xristianları təqib etməkdən tamamilə çəkinməyinizi tövsiyə edirik, xahiş edirik və səmimi qəlbdən yalvarırıq...

...bu qardaşlar (Plano Karpini  və onun yoldaşları) vasitəsilə bizə başqa xalqları məhv etməyə sizi nəyin vadar etdiyini və gələcək üçün niyyətlərinizin nə olduğunu bildirin...”.

Ali Monqol Xaqanı Quyuk xaqanın  (1246-1248)  cavab məktubu

 “Əbədi Səmanın (Tanrının) gücü ilə (biz) bütün böyük ulusun Dalay xanıyıq; əmrimizə qulaq asın.

Bu, böyük papaya göndərilən bir əmrdir ki, o bunu bilsin və başa düşsün. “Karal” (P.S. məktubun əsli fars dilində olduğu üçün “Karal” yer adı indiki Ukryana ərazisində olmasını güman etməyə əsas verir. Ola bilər ki, bu Batı xanın məşvərət keçirdiyi yeri bildirir) bölgəsində məclis keçirdikdən sonra bizə səfirlərinizdən eşidilən bir məktub göndərdiniz. Əgər dediyiniz kimi hərəkət etsəniz, böyük papa olan siz,  şəxsən bizimlə bir araya gəlin ki, sizi dərhal “Böyük Yasa”nın hər bir əmrini dinləməyə məcbur edək.

Və bir şey də. Sən dedin ki, əgər vəftiz (P.S. vəftiz sözünün əsas mənası “suya salmaq”, “suya batırmaq”-dır; bu, həm fiziki bir əməliyyat, həm də dini mənada, xüsusən xristianlıqda, insanın tövbə, paklanma və yeni həyatın başlanğıcı kimi simvolik mənasını daşıyan müqəddəs bir mərasimdir) olunsam, yaxşı olar; bizə məktub göndərməklə ağıllı davrandın, amma biz sənin xahişini başa düşmədik.

Və bir şey də. Sən mənə bu sözləri göndərdin: “(Nə vaxt) bütün Majar (macarlar) və Kiristan (xristianlar) bölgəsini ələ keçirdin;

Mən heyrətləndim. Onların günahı nə idi, bizə deyin? ” Biz də sizin bu sözlərini başa düşmədik. Çingiz xan və Xaqan hər ikisinə (bölgələrə) Tanrının  əmrini dinləmək üçün adam göndərdilər. Lakin bu insanlar Tanrının əmrini dinləmədilər. Bəhs etdiyiniz insanlar, hətta böyük bir məclis keçirəndə belə, təkəbbür göstərdilər və (onları) göndərdiyimiz səfirlərimizi öldürdülər.

Bu (sizin) torpaqlarda Əbədi Tanrının gücü ilə insanlar öldürüldü və məhv edildi. Bəziləri Tanrının əmri, onun yeganə gücü ilə xilas edildi. Kimsə necə öldürə bilər, necə ələ keçirə bilər (əgər Tanrının iradəsi ilə deyilsə)? Və siz “Mən xristianam, mən Allaha hörmət edirəm” deməyə davam etdikdə, Allahın kimi haqlı çıxaracağını və kimin xeyrinə mərhəmət göstərəcəyini necə bilirsiniz? Onu (Allahı) necə tanıyırsınız ki, belə sözlər deməyə cəsarət edirsiniz?

Tanrının gücü ilə günəşin doğduğu yerdən batdığı yerə qədər bütün torpaqlar bizə verilib. Tanrının əmri olmadan kimsə necə bir şeyə nail ola bilər? İndi açıq şəkildə deməlisiniz: “Biz sizin təbəələriniz olacağıq, bütün əmlakımızı sizə verəcəyik”.

Özünüz, padşahların başında, hamınız birlikdə, istisnasız olaraq, gəlin bizə xidmət və təslim olun. O andan etibarən sizi təbəə hesab edəcəyik. Əgər Tanrının əmrinə tabe olmasanız və bizim əmrimizə müqavimət göstərsəniz, düşmənlərimizə çevriləcəksiniz.

Bilməli olduğunuz budur.

Əgər fərqli davransanız, nə olacağını bilirikmi? Bunu yalnız Tengri bilir”.

Mənbə: https://bit.ly/3NBpNQE

Rus dilindən tərcümə:

Əsədov Seyyub Əsəd oğlu-Şirvan şəhər T. Bağırov adına 11 №-li tam orta məktəbin tarix müəllimi, “Ən yaxşı müəllim” müsabiqəsinin (2015-ci il), “Elektron Təhsil” Respublika Müsabiqəsi, “Təhsildə ən yaxşı İnternet resursları” nominasiyası qalibi (2017-ci il), Respublika “Pedaqoji Mühazirələr”inin (2003-cü il III dərəcəli Diplom və 2019-cu il Tərifnamə) təltifçisi, Təhsildə inkişaf və innovasiyalar üzrə IV qrant müsabiqəsinin (2020) qalibi (“V-XI siniflərdə tarix fənninin tədrisi metodikası” adlı metodik vəsait müəllifi).